VERBEELDING VAN HET UNIVERSUM – KNAL! FESTIVAL LEUVEN, BELGIË

Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Beleef het universum vanuit het perspectief van zowel kunstenaar als filosoof en van de Oudheid tot aan het eind van de 18e eeuw in de indrukwekkende tentoonstelling "Verbeelding van het Universum" in M Leuven.

Wat is onze plaats in de grootsheid van het universum? Eeuwenlang hebben religie, mythologie, kunst en wetenschap zich over deze vraag gebogen en er alle mogelijke vormen van oplossingen voor bedacht. Allemaal anders, allemaal met hetzelfde ontzag voor de uitgestrektheid van het heelal om ons heen.

In de tentoonstelling “Verbeelding van het Universum” In Leuven (onderdeel van het KNAL! Festival) wordt die wonder over het universum verbeeld door ongeveer honderd Belgische en internationale meesterwerken. Ze laten in een prachtige wandeling door de tijd zien hoe Europa en het Midden-Oosten vorm kregen in de wetenschap en beeldende kunsten vanaf de Prehistory tot laat 18e eeuw.

De tentoonstelling is samengesteld door curatoren Professor dr. Jan van der Stock en het team van Illuminare KU Leuven. Er is ook een soundscape te horen van Adriaan de Roover.

TIP!

TENTOONSTELLING VERBEELDING VAN HET UNIVERSUM

Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester

For my part, I know nothing with any certainty, but the sight of the stars make me dream.

Vincent van Gogh (Arles, 1888)
KNAL! Leuven - Verbeelding van het Universum
KNAL! Leuven - Verbeelding van het Universum
Professor dr. Jan van der Stock (Verbeelding van het Universum) en Eva Wittocx (Richard Long)
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Deze foto is gemaakt op de pers dag en als je goed kijkt kun je mij helemaal rechtdoor zien 🙂
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Door de gehele tentoonstelling hoor je abstracte Soundscape “Schijngestalten” van de Antwerpse muzikant en geluidskunstenaar Adriaan de Roover.

ZAAL 1 – Prehistorie

We beginnen de tentoonstelling met de verwondering van de mens die opkijkt naar de sterren en zich vragen stelt over de oorsprong, vorm en betekenis van het onmetelijke heelal.

Prachtig zijn de “denkers van Hamangia“. Deze figuren zijn rond 5000-4600 voor onze jaartelling gemaakt in gebakken klei. Ze zijn dus bijna twee keer zo oud als Stonehenge! Het zijn daarmee een van de oudste beeldjes uit de Prehistorie die menselijke introspectie en verwondering vertegenwoordigen.

Ze werden ontdekt in 1956 en hoewel de oorspronkelijke betekenis een mysterie zal blijven, werd de mannelijke figuur gelijk beschreven als “een verre voorouder van Rodin’s De Denker“.

Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
KNAL! Leuven - Verbeelding van het Universum
De Denkers van Hamangia, gevonden in Cernavodă, Roemenië
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Deksel van de sarcofaag van Peftjaoeneith, Egypte, late periode, 26e dynastie (ca. 664-525 v. Chr.) van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. De kleurrijke, gedetailleerde decoratie bestaat uit een magische voorstelling van het heelal en van de kosmische orde die de overledenen hopen binnen te gaan.
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Astronomia, ca. 1140-1160, kalkstenen Romaans beeld uit de kathedraal van Saint Nazaire in Autun (Bourgondië, Frankrijk). Astronomia is de personificatie van de astronomie.

ZAAL 2 – Joods-Christelijke Traditie

De afbeelding en interpretatie van het universum in de Christelijke wereld is gebaseerd op de Joodse traditie waar het begon met de Torah en het boek van Genesis [Bereishit].

Genesis begint met een verhaal waarin God de hemel en de aarde schiep. Vandaag de dag zien we dit werk (dat zes eeuwen voor Christus geschreven werd) als literair en poëtisch, in plaats van een meer historische vertelling, waarin wordt omgegaan met de orkestratie van een grenzeloze kosmos.

Het plaatste de mens in het centrum van het universum.

In the beginning, God created the heavens and the earth.

Genesis 1:1: ‘on the first day’ (6e eeuw BCE – voor onze jaartelling)
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Het beeld van het ‘kosmische ei’ is symbool voor de schepping van het universum. Het wonder dat binnen een ei plaatsvind heeft sinds mensenheugenis het leven zelf voorgesteld. Het ei heeft daarom ook vele kunstenaars geïnspireerd omdat het een centrale rol speelt in veel scheppingsverhalen en mythen. Dit struisvogelei laat de Olympische Goden zien. Waarschijnlijk uit Amsterdam, 2e helft van de 17e eeuw.
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Gravure “De Schepping van het universum”, 1617
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Begeleide tekst over bovenstaande gravure
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Genesis, in: Anjou Bijbel, 1340

ZAAL 3 – Grieks-Romeinse Traditie

De Grieken en Romeinen ontvouwden het verhaal van de schepping van het universum verder en beschreven het uiterlijk ervan aan de hand van talloze mythen die over de hele wereld werden verteld.

Goden en Godinnen in de kosmos waren verantwoordelijk voor het besturen van de morele orde van het leven op aarde.

Deze verhalen vormden inspiratie voor kunstenaars tot ver in de 17e eeuw.

When all the other animals, downcast looked upon the earth, he [Prometheus] gave a face raised on high to man, and commanded him to see the sky and raise his high eyes to the stars.

Ovid (Metamorphoses, Rome, 1e eeuw CE – in onze jaartelling)
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Dit schitterende (en mega-grote) wandkleed is een van de oorspronkelijk vijf gewoven kleden uit ca. 1530-1535. Ze zijn gemaakt van wol, zijde en zilver- en gouddraad. En de foto doe het zeker geen recht, zo mooi is het in het echt!
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
KNAL! Leuven - Verbeelding van het Universum
Hemelbol met sterren en tekens van de dierenriem, Romeins, 3e eeuw voor Christus, gemaakt van marmer. uit het Musei Vaticani in Rome.

ZAAL 4 – Euro-Arabische Visie op het Universum

De Griekse astronoom Ptolemy of Alexandria legde de wetenschappelijke basis voor het geocentrische model van het universum rond het jaar 150 in onze jaartelling. Hij werd ten dele geïnspireerd door het werk van voorgangers zoals Aristoteles (400-300 voor onze jaartelling).

Het geocentrische model beweerde dat de Aarde (de ‘Almagest’) het centrum van het universum was. De maan, planeten, zon en sterren zouden eromheen bewegen in een complex systeem van concentrische cirkels. Dit wereldbeeld zou de komende 1500 jaar, ver tot in de 16e eeuw gangbaar blijven.

In het Westen werd dit geocentrische model versterkt door het Christelijke geloof over schepping, en het werd doorgegeven van generatie op generatie. De moslimastronomen verrijkten ook de kennis van de wereld met hun nauwgezette observaties van de passage van de hemellichamen. Met hun observaties konden ze Griekse astronomische fouten verbeteren.

Via Byzantium, Spanje en zuidelijk Italië werd de Islamitische astronomie doorgegeven naar Europa, waar het populair werd door een handvol in het Latijn vertaalde teksten.

Glance at the sun. See the moon and the stars. Gaze at the beauty of the Earth’s greenings. Now, think.

Parafrase van Hildegard of Bingen (ca. 1170)
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Dierenriemteken Leeuw, in: Abd al-Rahman al-Sufi “Book of the Fixed Stars”, Mosul (Irak), 1170. Dit boek is een van de meesterwerken uit de astronomie van het Midden-Oosten. De sterrenatlas van al-Sufi was belangrijk voor de middeleeuwse Europese astrologie. Onder invloed van dit boek nam het Westen veel van de Arabische namen van sterren over.
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Portret van Aristoteles, 1314-1400, in: Jacob van Maerlant, Der Naturen Bloeme. Dit werk van de Vlaamse schrijver was het eerste complete overzicht van natuurlijke wetenschappen in de Nederlandse taal.
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
De Sphaera (‘Over de wereldbol’), in: Raphaël de Mercatellis, Astronomische en wiskundige teksten, Gent ca. 1500 door de Engelse wiskundige Johannes de Sacrobosco. Zijn boek wordt beschouwd als het meest invloedrijke verhandeling over astronomie in de 13e eeuw.
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Deze globe wordt toegeschreven aan Ibrahim ibn Said-al-Sahli al-Wazzan, Spain, 11e eeuw. De Arabische cultuur erfde de hemelglobe van de Grieken. Tegenwoordig kan slechts een handvol van deze islamitische hemelbollen worden gedateerd vóór 1400.

ZAAL 5 – Het Universum of Mensenmaat

Het idee dat makrokosmos en mikrokosmos nauw met elkaar verboden zijn werd al zo vroeg als de Mesopotamische, Egyptische en Griekse oudheid afgebeeld, waarbij werd aangenomen dat de mens het centrum van het universum was. Het individu is de ‘kleine wereld’ (mikrokosmos) dat de ‘grote wereld’ van het universum (makrokosmos) reflecteert.

‘Kosmos’ betekent dan ook de harmonische volgorde of onafhankelijkheid van de delen in een organisch systeem. Zo zagen astrologen bijvoorbeeld voortekens in de stand van de hemellichamen die gebeurtenissen voorspelden die op Aarde zouden plaatsvinden.

A physician without a knowledge of astrology has no right to call himself a physician.

Hippocrates of Chios, ca. 400 voor onze jaartelling
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Deze prachtige horoscopen voor keizer Maximiliaan (1459-1519) en bisschop Mattäus Lang von Wellenburg (1469-1540) werden rond 1512 gerealiseerd door kunstenaar Hans Springinklee en dichter en astroloog Johannes Stabius.
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Zon, Maan, Aarde, Venus, Maan en Mercurius, in: Christianus Prolianus, Astronomia, Napels 1478
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Zodiac Man (1513), laat een algemeen aangenomen verbinding tussen de dierenriem en verschillende lichaamsdelen zien, die tot ver in de 19e eeuw doordrong. Het werd in medicijnen gebruikt om de juiste tijd voor operaties, medicatie, aderlaten en andere handelingen te bepalen. De meest belangrijke regel was dat er niet in een bepaald lichaamsdeel moest worden ingegrepen als de maan in een corresponderend teken stond.
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Visboeck, Adriaen Coenen, Scheveningen 1580. Een uniek voorbeeld dat het bestuderen van de sterren en de hemel niet alleen voor de elite was weggelegd. Deze strandjutter en visserman legde een encyclopedie aan met illustraties van ongewone hemelse fenomenen (zoals vallende sterren, kometen, regenbogen, etc.) en hij interpreteerde deze evenementen als voortekenen van onheil of rampen.
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Het Zwarte Vierkant van Robert Fludd
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Deze rol, gemaakt van rijstpapier, is het werk van de Vlaamse Jesuit Ferdinand Verbiest, die een keizerlijke astronoom werd in Beijing (Peking). Hij was mede verantwoordelijk voor het tekenen van de Chinese maankalender, die op zijn observaties was gebaseerd. Deze rol laat de verschillende fasen van de maansverduistering van 25 Maart 1671 zien, in 17 verschillende voorstellingen, een voor elke provinciehoofdstad.
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Maansverduisteringen berekend tussen 1425 en 1462 in het Noorden van Frankrijk. De Maansverduistering werd gezien als een teken van naderend onheil.
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Zons- en Maansverduisteringen, ca. 1325-1339, Nederland
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
De personificaties van de zeven “planeten” op loden platen: De zon, Mars, Mercurius, Jupiter, Saturnus en Venus (vermist: de maan), Neurenberg, 1541, door Peter Flötner.

ZAAL 6 – Copernicus, Kepler, Galilei, Newton

Het eeuwige gevoel van ontzag voor de pracht van het universum was en blijft de krachtigste drijfveer om voortdurend oude overtuigingen te toetsen aan nieuwe opvattingen en om de manier waarop we ons het universum voorstellen te verfijnen.

In 1543 was Copernicus de eerste die een mathematisch model ontwikkelde waarin hij de Aarde en andere planeten rond de zon liet draaien. Hij geloofde dat de zon, niet de aarde, het centrum van het universum was! Een halve eeuw later verbeterde Johannes Kepler dit heliocentrische model om een hoog accurate beschrijving van de beweging van de planeten te bieden. Galileo bevestigde dit met zijn eerste observaties met zijn telescoop in 1610. En in 1687 veegde Newton’s zwaartekracht-theorie alle laatste overblijfselen van het oude wereldbeeld van de baan. Hij bewees zelfs dat de hemellichamen elkaar aantrekken.

Samen veranderden ze radicaal de manier waarop we naar het heelal kijken. En dus vond de mens een nieuwe plaats voor zichzelf in het universum.

In deze laatste zaal vind je de grootste wetenschappelijke prestaties van de 16e en 17e Westerse astronomen. Ze zijn gerangschikt om de lens van de telescoop die Christiaan Huygens in 1655 gebruikte om Titan, de eerste maan van Saturnus te ontdekken.

Op die lens had hij een vers van de Romeinse dichter Ovid laten graveren: “Admovere Oculis Distantia Sidera Nostris” – “Zij brachten de verre sterren dichter bij onze ogen”.

Creating a new theory is not like destroying an old barn and erecting a skyscraper in its place. It is rather like climbing a mountain, gaining new and wider views, discovering unexpected connections between our starting points and its rich environment.

Albert Einstein (Princeton, New Jersey, 1938)
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
In 1711 maakte landschapsschilder Donato Creti een serie met ‘Astronomische Observaties’ als een cadeau aan Paus Clement XI: Zon, Maan, Mercurius, Venus, Mars, Jupiter, Saturnus en een komeet. Hij werkte samen met miniaturist Raimondo Manzini, die de recente astronomische waarnemingen aan Creti’s scenes toevoegede.
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Galileo Galilei, Sidereus Nuncius, Venetië, Thomas Baglioni (ed.), 1610. Dit is het meest bijzondere werk in de wereld van de astronomie! Toen Galileo Galilei zijn kijker aan het eind van 1609 naar de hemel richtte, deed hij de ene na de andere ontdekking. Van de kraters op de maan tot de manen rondom Jupiter: hij kon zijn ogen (letterlijk) niet geloven!
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Maankaart (“Luna vel lumina Austriaca Philippica“) van Michael Florent van Langren (Langrenus), 1644-1645. Uit het Brussel Nationaal Archief. Langrenus gaf de kraters en lichte plekken op de maan bekende namen, zoals Mare Belgicumi. Vandaag heet die plek Mare Tranquillitatis en kennen wij het als de landingsplaats van de Apollo 11.
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
De Jonge Astronoom, ca. 1685. Uit de National Gallery in Londen.
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Dit planetarium-demonstratiemodel van het Ptolemeïsche systeem wordt toegeschreven aan John Rowley, Engeland, ca. 1700

Achtergrondinfo: Maria Clara Eimmart

De Duitse kunstenares en wetenschapster Maria Clara Eimmart (1676-1707, 31 jaar) is een van de eerste vrouwelijke astronomen. Zij is bekend geworden door haar nauwkeurige observaties van de schijngestalten van de maan en andere hemellichamen.

Tussen 1693 en 1698 maakte ze er meer dan 300 tekeningen van! Van deze verzameling, uitsluitend samengesteld op basis van waarnemingen door haar telescoop, bleven er slechts een tiental bewaard, waaronder deze:

Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Maria Clara Eimmart, The Phases of Mercury, Mars, and the Moon, Nuremberg, ca. 1693-1698
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Maria Clara Eimmart, Nuremberg, ca. 1693-1698 © Museo della Specola, Università di Bologna
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Maria Clara Eimmart, The Phases of Mercury, Nuremberg, ca. 1693-1698
ONTDEK MEER MET THE SPACE TESTER

M LEUVEN

Het Stedelijk Museum Vander Kelen-Mertens onderging in 2009 een metamorfose. De Belgische architect Stéphané Beel integreerde de oude museumgebouwen in een strak nieuw geheel waarbij oude en nieuwe architectuur prachtig zijn samengevat.

Het museum kreeg ook een nieuwe naam: M – Museum Leuven. Er wordt doorlopend een vaste collectie tentoongesteld, aangevuld met toptentoonstellingen uit binnen- en buitenland.

Vanaf het dakterras bij M Leuven heb je en prachtig uitzicht over de stad.

LOCATIE

M Leuven, Leopold Vanderkelenstraat 28

Leer hier onze reisgids over Leuven >>

Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester

TIJDELIJKE TENTOONSTELLING

Verbeelding van het Universum

DATUM

22 Oktober 2021 tot 16 Januari 2022

OPENINGSTIJDEN

Elke weekdag geopend van 11:00 tot 18:00
Op donderdag van 11:00 tot 22:00

LET WEL: Het museum is gesloten op woensdag!

ENTREE

12 Euro voor een standaard ticket, dat toegang geeft tot beide tentoonstelling en de permanente collectie.

Je kunt ook een KNAL! Combo ticket krijgen voor 16 Euro, waarmee je ook de andere twee grote tentoonstellingen in de stad die binnen het festival vallen kunt zien.

WEBSITE

Nederlands: www.knalfestival.be

Engels: www.bangfestivalleuven.be

RICHARD LONG

Naast de tentoonstelling “Verbeelding van het Universum” kun je tot aan 20 maart 2022 ook nog genieten van een aantal werken van Britse kunstenaar Richard Long, die ook gerelateerd zijn aan het universum en de link met onze natuur op aarde. Meer hierover in onze volgende blog!

‘S WERELDS BESTE HOTELS MET SPACE THEMA

BEWAAR OP PINTEREST:

Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Verbeelding Van Het Universum - Knal! Festival Leuven, België || The Space Tester
Tags from the story
More from Nienke Krook
SOLAR SYSTEM TRAIL NORTHERN IRELAND: “OUR PLACE IN SPACE”
What is the difference between 'US' and 'THEM'? What happens to your...
Read More
Leave a comment

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.